Bir genç kızda adet düzensizliği var diyebilmemiz için aşağıdaki değerlendirmeyi yapmamız gerekir;
Ergenlik (puberte) döneminin belirtileri sırasıyla aşağıdaki gibidir;
· Göğüs gelişiminin başlaması
· Genital bölge kıllanması
· Adet kanaması
16 yaş sınırı
Göğüs gelişimi başlamış, genital bölge kıllanması var, ama adet kanaması henüz olmamış ise adet kanaması için 16 yaşına kadar beklenmesi gerekir. Özellikle adet kanamasını başlatmak ve düzenlemek amacıyla doğum kontrol hapları 16 yaşından önce kullanılmamalıdır.
Çünkü, beyin (hipotalamus,hipofiz), yumurtalık ve rahim arasındaki ilişki tam olarak olgunlaşmadan doğum kontrol hapı kullanılması beyin, yumurtalık ve rahim arasındaki iletişimin olgunlaşmasını engelleyebilir. Bu nedenle gerçek bir adet düzensizliğinin ortaya çıkması için 16 yaşına kadar beklenmelidir.
Aşağıdaki durumda 16 yaşından önce adet düzensizliğinin olması önem taşımaktadır ve incelenmelidir.
Göğüs gelişimi başlamış, genital bölge kıllanması var, ama adet kanaması henüz başlamamış olmasına rağmen, eğer erkek tipi tüylenme artışı ve/veya şişmanlık-kilo fazlalığı mevcut ise bu kızlardaki sorunun 16 yaşından önce polikistik over sendromu açısından araştırılması gerekir.
14 yaş sınırı
Eğer kız 14 yaşına gelmiş ve adet kanaması henüz olmamış ve göğüs gelişimi ve genital bölge kıllanması da yok ise bu durumda 16 yaşını beklemeden gecikmiş ergenlik (puberte) açısından bu kızlardaki sorunun, özellikle genetik(kalıtsal) nedenlerin, 14 yaşından önce araştırılması gerekir. Bu durumda yine doğum kontrol hapı kullanımı doğru değildir.
Bir adet döngüsünde görev alan FSH, LH, Estradiol , Progesteron hormonları bir orkestra gibi döngünün belirli günlerinde artıp, azalarak çalışır. Amaç; yumurtayı taşıyan küçük keseciğin büyümesini ve yumurtlamayı sağlamaktır. Adet kanaması ile birlikte yumurtalıklardan birinde yumurta taşıyan keseciklerden bir tanesi yukarıdaki grafikte sarı renk çizgi olarak görülen FSH hormonunun etkisiyle büyümeye başlar. Aynı zamanda yukarıdaki grafikte mavi renk çizgi olarak görülen estradiol hormonu adet kanamasında dışarı atılacak olan rahim iç zarının (endometrium) kalınlaşmasını sağlar.
Belirli bir büyüklüğe gelen kesecik yukarıdaki grafikte yeşil renk çizgi olarak görülen LH hormonunun en üst düzeye ulaşmasından yaklaşık 36 saat sonra çatlar ve keseciğin içinden yumurta dışarıya atılır. Bu duruma yumurtlama (ovulasyon) denir.
Yumurtlamadan sonra yumurta sperm ile karşılaşırsa gebelik oluşur. Karşılaşmadığı taktirde, yaklaşık 14 gün sonra adet kanaması meydana gelir. Yumurtlamadan 7 gün sonra yukarıdaki grafikte kırmızı renk çizgi olarak görülen progesteron hormonu en üst düzeye ulaşır. Bir kişide yumurtlamanın olup, olmadığını progesteron düzeyine bakarak anlayabiliriz. Progesteron hormonu en üst düzeye ulaştıktan 7 gün sonra adet kanaması olur. Bu şekilde 28 günlük bir adet döngüsü tamamlanır. Düzenli adet gören bir kadında yukarıdaki olaylar her ay (döngüde) tekrarlanır.
Polikistik over sendromunda adet döngüsünde görev alan FSH, LH, Estradiol ve Progesteron hormonları bir orkestra gibi döngünün belirli günlerinde artıp, azalarak çalışmamaktadır. Aşağıdaki grafikte görülen 4 farklı renk çizgi olarak görülen hormonlar hep aynı düzeyde kalmaktadır. Yumurtayı taşıyan küçük kesecik büyümemekte ve yumurtlama olmamaktadır. Bunun sonucunda sperm ile karşılaşacak yumurta olmadığı için gebelik oluşmaz. Aynı zamanda bu durumda adet kanaması da olmamaktadır.
Polikistik over sendromunda adet kanamasında gecikme olması yukarıdaki grafikte mavi renk ok olarak görülen hattın sol tarafında kalan küçük keseciğin (yumurtayı taşıyan) büyümesindeki gecikmeden kaynaklanmaktadır. Halbuki, yukarıdaki grafikte mavi renk okun sağ tarafında yumurtlamadan sonra oluşan olaylarda polikistik over sendromundan kaynaklanan bir sorun yoktur.
İster polikistik over sendromu olsun ister olmasın eğer yumurtlama olduysa bundan 14 gün sonra adet kanaması oluşur. Yumurtlamadan adet kanamasına kadar geçen süre sabittir. Dolayısıyla polikistik over sendromunda adet gecikmesinin nedeni yumurtanın gelişip yumurtlama aşamasına ulaşmasının daha uzun sürede gerçekleşmesidir. Örneğin; Eğer 14.günde olgun yumurta oluşursa (14 + 14) = 28 günde bir adet kanaması oluşur. Eğer, 60 günde olgun yumurta oluşursa (60 +14) = 74 günde bir adet kanaması oluşur.
Polikistik over sendromunda en sık karşılaştığımız şikayet adetlerde gecikme veya adet olamamaktır. Bu kadınlar genellikle 1 yıl içinde 8 veya daha az adet olurlar. Uzun süre adet olamama rahim iç zarında (Endometriyum) kalınlaşmaya neden olup rahim iç zarı (Endometriyum) kanseri riskini arttırmaktadır.
Adet kanamasının olması yumurtlamanın olduğunu gösterir. Genel olarak bir yıl içinde görülen adet kanaması sayısı kadar yumurtlama olmaktadır. Buna karşılık polikistik over sendromu olan kadınların bir kısmında her ay düzenli adet olmasına rağmen yumurtlama olmamaktadır. Her ay düzenli adet kanaması olmasına rağmen, polikistik over sendromunun diğer belirti ve bulguları varsa, yumurtlamanın olup olmadığının kan tahlili (progesteron hormonu) ve/veya ultrason ile belirlenmesi gerekir.
Doğduğunda bir kız çocuğunun yumurtalıklarında 2 milyon yumurta mevcuttur. Her adet döneminde bir yumurta gelişip yumurtlama olmakta ve bunun sonucunda da adet kanaması gerçekleşmektedir. Buna göre bir kadın üreme dönemi boyunca yaklaşık 400 defa yumurtlamakta ve bunun sonucunda 400 defa adet kanaması olmaktadır. Yumurtalıklarda hiç yumurta kalmadığı için menopoz döneminde adet kanaması kesilmektedir. Doğumda mevcut olan 2 milyon yumurtanın 400 tanesi yumurtlamada kullanılmaktadır, geriye kalan yumurtalar ( %99.9) yumurtlama aşamasına gelmeden ölmektedir (atrezi).
Polikistik over sendromunda yumurta sayısı diğer kadınlardan farklı değildir. Polikistik over sendromu olan kadınlarda da doğum sırasında 2 milyon yumurta bulunmaktadır. Fakat bu kadınlar düzenli bir şekilde yumurtlamadıkları ve bunun sonucunda düzenli adet kanaması olmadığı için üreme döneminde 400 den daha az yumurta yumurtlamada kullanılmaktadır. Bu durum toplam yumurta sayısı içinde çok az bir oranı ifade ettiğinden dolayı menopoz yaşını değiştirmemektedir. Polikistik over sendromu olan kadınlar, diğer kadınlarla aynı zamanda menopoza girerler.
Polikistik overin (yumurtalığın) ultrason görünümünde; yumurtalığın ortasında bulunan artmış beyaz alanın (stroma) çevresine dizilmiş olan siyah renkli, yuvarlak görülen küçük keseciklerin (folikül) içinde yumurtalar bulunmaktadır.
Polikistik over sendromunda yumurtaları öldüren (atrezi)faktörlerin etkisi az olduğu için yumurtaları taşıyan küçük kesecikler ultrasonda görülebilecek büyüklüğe ulaşmaktadır. Fakat, yumurtlama olacak büyüklüğe ulaşamadan küçük keseciklerin içinde sağlıklı, canlı yumurtalar olarak kalırlar. Polikistik over sendromunda adet düzensizliği tedavisinde amacımız; Canlı yumurtaları taşıyan küçük keseciklerin (folikül) yumurtlama (ovulasyon) aşamasına kadar büyümesini sağlamaktır. Bunu sağladığımız zaman bu kadınlarda düzenli olarak adet kanaması olmaktadır.