POLİKİSTİK OVER SENDROMU NASIL OLUŞUR???      

 

         

          Yukarıdaki grafikte açık mavi renk kalın oklar erkeklik hormonlarının  (Androgen) üretildiği yumurtalık, yağ dokusu ve böbrek üstü bezini göstermektedir. Bu organlarda üretilen erkeklik hormonları kan dolaşımına geçmektedir. Grafiğin ortasında sarı zemin üzerinde görülen SHBG (Erkeklik hormonu bağlayıcı madde) karaciğerde üretilmektedir. SHBG erkeklik hormonlarına bağlanarak onları etkisiz hale dönüştürür. Erkeklik hormonlarının fazla üretildiği kadınlarda SHBG'nin kan dolaşımındaki düzeyinin yüksek olmasını istiyoruz. Erkeklik hormonlarının (Örneğin; Testosteron) yaklaşık %2-3 kadarı serbest olarak SHBG'ye bağlanmadan kan dolaşımında bulunmaktadır.

 

İstenmeyen etkilere neden olan testosteron bu serbest olarak dolaşan %2-3 lük miktardır. SHBG miktarındaki azalma serbest olarak dolaşan erkeklik hormonlarının artmasına neden olur. SHBG üretimini etkileyen bazı faktörler vardır. Bu faktörler yukarıdaki grafikte 4 tane siyah renk, ince ok olarak gösterilmiştir. Bunlar insülin hormonu, yağ dokusu (şişmanlık), tiroid hormonu ve genetik (ailesel) yapıdır.

 

İnsülin düzeyi fazla olan kadınlarda SHBG miktarı azdır. İnsülin üretimi azaldıkça SHBG miktarı artmaya başlar.

 

 Kilo artışı ve şişmanlık SHBG miktarını ters yönde etkilemektedir. Yağ dokusu miktarındaki artışa paralel olarak SHBG miktarı azalmaktadır. Kilo verildikçe özellikle yağ dokusu azaldıkça SHBG'nin kan dolaşımındaki miktarı artmaktadır.

 

 Tiroid bezinin ürettiği hormonlar SHBG miktarını etkilemektedir. Tiroid bezinin az çalıştığı durumlarda (Hipotiroidism) SHBG miktarı azalmaktadır. Tiroid bezinin fazla çalıştığı durumlarda (Hipertiroidism) (Örn; Graves Hastalığı) ise SHBG miktarı artmaktadır.

 

Yukarıda belirtilen faktörler dışında (İnsülin, Tiroid, Yağ dokusu) bazı kadınlarda doğuştan (ailesel) itibaren karaciğerde SHBG yapısal olarak az miktarda üretilmektedir. Bu kadınlarda SHBG miktarı İnsülin,Yağ dokusu ve tiroid bezi fonksiyonları normal olmasına rağmen düşük düzeydedir.

 

Polikistik over sendromu gelişiminde İNSÜLİN hormonunun etkinliği yukarıdaki grafikte gösterilmiştir. İNSÜLİN hormonundan çıkan siyah renkli, ince oklar insülin hormonunun 4 farklı etkisini göstermektedir. 

 

İNSÜLİN hormonu SHBG, yağ dokusu, yumurtalıkta erkeklik hormonlarının (Androgen) üretildiği bölge (teka hücreleri), yumurtanın içinde bulunduğu keseciğin (folikül) büyümesi ve yumurtlama üzerine etki etmektedir.

 

İNSÜLİN hormonu yüksek olan kadınlarda SHBG miktarı azdır. Polikistik over sendromunda şişman olmayan hatta zayıf olan kadınlarda da insülin direnci ve bunun sonucunda insülin fazlalığı (hiperinsülinemi) görülebilmektedir. Buna bağlı olarak zayıf kadınlarda da SHBG miktarı az olabilmektedir. SHBG miktarı az olduğu için serbest dolaşan erkeklik hormonları (Örn: Serbest testosteron) artmakta ve hedef organları etkilemektedir. Hedef organlar yukarıdaki grafikte büyük, yeşil oklarla gösterilmiştir. Hedef organlar kıl kökleri, cilt yağ bezleri, saçlı deri ve yumurtalıktır.

 

İNSÜLİN hormonu yumurtalığa giderek yumurtalıkta erkeklik hormonu (androgen) yapımını arttırmaktadır. Yumurtalıklarda erkeklik hormonlarının yapıldığı bölge  (Teka hücreleri) ultrasonda yumurtalığın ortasında görülen beyaz alanda bulunmaktadır.

 

İNSÜLİN hormonunun fazla miktarda üretilmesinin bir diğer etkisi yumurtalıklarda yumurtayı taşıyan keseciklerin (folikül) büyümesinin engellenmesidir. Bu durumda yumurta olgun hale gelememekte ve yumurtlama olmamaktadır.

 

 

 

ADET DÜZENSİZLİĞİ NASIL OLUŞUR???

 

          Bir adet döngüsünde görev alan  FSH, LH, Estradiol ve Progesteron hormonları bir orkestra gibi döngünün belirli günlerinde artıp, azalarak çalışır. Amaç; yumurtayı taşıyan küçük keseciğin büyümesini ve yumurtlamayı sağlamaktır. Adet kanaması ile birlikte yumurtalıklardan birinde yumurta taşıyan keseciklerden bir tanesi yukarıdaki grafikte sarı renk çizgi olarak görülen FSH hormonunun etkisiyle büyümeye başlar.  Aynı zamanda yukarıdaki grafikte mavi renk çizgi olarak görülen estradiol hormonu adet kanamasında dışarı atılacak olan rahim iç zarının (endometrium) kalınlaşmasını sağlar.

 

          Belirli bir büyüklüğe gelen kesecik yukarıdaki grafikte yeşil renk çizgi olarak görülen LH hormonunun en üst düzeye ulaşmasından yaklaşık 36 saat sonra çatlar ve keseciğin içinden yumurta dışarıya atılır. Bu duruma yumurtlama (ovulasyon) denir.

 

         Yumurtlamadan sonra yumurta sperm ile karşılaşırsa gebelik oluşur. Karşılaşmadığı taktirde, yaklaşık 14 gün sonra adet kanaması meydana gelir. Yumurtlamadan 7 gün sonra yukarıdaki grafikte kırmızı renk çizgi olarak görülen progesteron hormonu en üst düzeye ulaşır. Bir kişide yumurtlamanın olup, olmadığını progesteron düzeyine bakarak anlayabiliriz. Progesteron hormonu en üst düzeye ulaştıktan 7 gün sonra adet kanaması olur. Bu şekilde 28 günlük bir adet döngüsü tamamlanır.  Düzenli adet gören bir kadında yukarıdaki olaylar her ay (döngüde) tekrarlanır.

 

          Polikistik over sendromunda  adet döngüsünde görev alan  FSH, LH, Estradiol ve Progesteron hormonları bir orkestra gibi döngünün belirli günlerinde artıp, azalarak çalışmamaktadır. Aşağıdaki grafikte görülen 4 farklı renk çizgi olarak görülen hormonlar hep aynı düzeyde kalmaktadır. Yumurtayı taşıyan küçük kesecik büyümemekte ve yumurtlama olmamaktadır. Bunun sonucunda sperm ile karşılaşacak yumurta olmadığı için gebelik oluşmaz. Aynı zamanda bu durumda adet kanaması da olmamaktadır.

 

          Polikistik over sendromunda adet kanamasında gecikme olması yukarıdaki grafikte mavi renk ok olarak görülen hattın sol tarafında kalan küçük keseciğin (yumurtayı taşıyan) büyümesindeki gecikmeden kaynaklanmaktadır. Halbuki, yukarıdaki grafikte mavi renk okun sağ tarafında yumurtlamadan sonra oluşan olaylarda polikistik over sendromundan kaynaklanan bir sorun yoktur.

 

          İster polikistik over sendromu olsun ister olmasın eğer yumurtlama olduysa bundan 14 gün sonra adet kanaması oluşur. Yumurtlamadan adet kanamasına kadar geçen süre sabittir.  Dolayısıyla polikistik over sendromunda adet gecikmesinin nedeni yumurtanın gelişip yumurtlama aşamasına ulaşmasının daha uzun sürede gerçekleşmesidir. Örneğin; Eğer 14.günde olgun yumurta oluşursa  (14 + 14) = 28 günde bir adet kanaması oluşur. Eğer, 60 günde olgun yumurta oluşursa (60 +14) = 74 günde bir adet kanaması oluşur. 

        Polikistik over sendromunda en sık karşılaştığımız şikayet adetlerde gecikme veya adet olamamaktır. Bu kadınlar genellikle 1 yıl içinde 8 veya daha az adet olurlar. Uzun süre adet olamama rahim iç zarında (Endometriyum) kalınlaşmaya neden olup rahim iç zarı (Endometriyum) kanseri  riskini arttırmaktadır.

           Adet kanamasının olması yumurtlamanın olduğunu gösterir. Genel olarak bir yıl içinde görülen adet kanaması sayısı kadar yumurtlama olmaktadır. Buna karşılık polikistik over sendromu olan kadınların bir kısmında her ay düzenli adet olmasına rağmen yumurtlama olmamaktadır. Her ay düzenli adet kanaması olmasına rağmen, polikistik over sendromunun diğer belirti ve bulguları varsa, yumurtlamanın olup olmadığının kan tahlili (progesteron hormonu) ve/veya ultrason ile belirlenmesi gerekir. 

          Doğduğunda bir kız çocuğunun yumurtalıklarında  2 milyon yumurta mevcuttur.  Her adet döneminde bir yumurta gelişip yumurtlama olmakta ve bunun sonucunda da adet kanaması gerçekleşmektedir.  Buna göre bir kadın üreme dönemi  boyunca yaklaşık 400 defa yumurtlamakta ve bunun sonucunda 400 defa adet kanaması olmaktadır.  Yumurtalıklarda hiç yumurta kalmadığı için menopoz döneminde adet kanaması kesilmektedir. Doğumda mevcut olan 2 milyon yumurtanın 400 tanesi yumurtlamada kullanılmaktadır, geriye kalan yumurtalar ( %99.9) yumurtlama aşamasına gelmeden ölmektedir (atrezi).

          Polikistik over sendromunda yumurta sayısı diğer kadınlardan farklı değildir. Polikistik over sendromu olan kadınlarda da doğum sırasında 2 milyon yumurta bulunmaktadır. Fakat bu kadınlar düzenli bir şekilde yumurtlamadıkları ve bunun sonucunda düzenli adet kanaması olmadığı için üreme döneminde 400 den daha az yumurta yumurtlamada kullanılmaktadır. Bu durum toplam yumurta sayısı içinde çok az bir oranı ifade ettiğinden dolayı menopoz yaşını değiştirmemektedir. Polikistik over sendromu olan kadınlar, diğer kadınlarla aynı zamanda menopoza girerler.

 

Polikistik  overin (yumurtalığın) ultrason görünümünde; yumurtalığın ortasında bulunan artmış beyaz alanın (stroma) çevresine dizilmiş olan siyah renkli, yuvarlak  görülen küçük keseciklerin (folikül) içinde yumurtalar bulunmaktadır.

          Polikistik over sendromunda yumurtaları öldüren (atrezi) faktörlerin etkisi az olduğu için yumurtaları taşıyan küçük kesecikler ultrasonda görülebilecek büyüklüğe ulaşmaktadır. Fakat, yumurtlama olacak büyüklüğe ulaşamadan küçük keseciklerin içinde sağlıklı, canlı yumurtalar olarak kalırlar. Polikistik over sendromunda adet düzensizliği tedavisinde amacımız; Canlı yumurtaları taşıyan küçük keseciklerin (folikül) yumurtlama (ovulasyon) aşamasına kadar büyümesini sağlamaktır. Bunu sağladığımız zaman bu kadınlarda düzenli olarak adet kanaması olmaktadır.

          Aşağıdaki grafikte açık mavi renk kalın oklarla gösterilen yumurtalık, böbrek üstü bezi ve yağ dokusu erkeklik hormonlarının (androgen) üretildiği organlardır. Erkeklik hormonlarını bağlayarak onları etkisiz hale getiren SHBG maddesi karaciğerde üretilmekte olup grafiğin ortasında koyu mavi renk ok olarak gösterilmiştir. Pankreas organından yapılan insülin hormonu ve insülin hormonunun polikistik over sendromu oluşumundaki 3 farklı etkisi siyah renk ince oklarla gösterilmiştir. Tiroid hormonlarının yapıldığı tiroid bezi ve tiroid hormonlarının polikistik over sendromundaki etkileri siyah renkli ince oklarla grafikte gösterilmiştir.

    

Polikistik over sendromunda adet düzensizliği yukarıdaki grafikte görüldüğü gibi birden fazla organın ve bu organlarda üretilen hormonların etkisiyle ortaya çıkabilmektedir.